ทำไมนอนเต็มอิ่มแล้วยังเหนื่อย
นอนสี่ทุ่ม ตื่นหกโมงครึ่ง ไม่ได้ตื่นกลางดึกสักครั้ง
แล้วก็นั่งอยู่ริมเตียงอีกสิบนาทีก่อนจะลุกไหว
ความเหนื่อยแบบนี้แปลก เพราะมันไม่ตรงกับตัวเลข ชั่วโมงนอนครบ ตรวจสุขภาพประจำปีมาก็ไม่ได้เจออะไรผิดปกติ แต่ความรู้สึกตอนตื่นเหมือนเพิ่งเดินขึ้นบันไดมาสิบชั้น
นอกจากความเหนื่อยที่การนอนแก้ได้ ยังมีความเหนื่อยอีกแบบที่การนอนไม่ได้แตะ ไม่ใช่เพราะนอนน้อย แต่เพราะสิ่งที่กินแรงไปทั้งวันไม่ได้เป็นเรื่องของแรงกาย
ความเหนื่อยกายมีจุดจบ ความเหนื่อยแบบอื่นไม่มี
ยกของทั้งวัน เดินทั้งวัน ร่างกายรู้วิธีซ่อมตัวเอง นอนคืนเดียวตื่นมาก็เบาขึ้นแล้ว นี่คือระบบที่ทำงานได้ดีมาตลอด
แต่ถ้าสิ่งที่กินแรงไปทั้งวันไม่ใช่ร่างกาย การนอนก็ไม่มีอะไรให้ซ่อม
ประชุมสามชั่วโมงที่ไม่ได้ขยับตัวเลย ออกมาแล้วล้ากว่าเดินสามกิโล — เพราะสิ่งที่ทำงานหนักคือการต้องคุมสีหน้า ต้องเลือกคำ ต้องคิดว่าเขาหมายความว่าอะไร ต้องเก็บความเห็นตัวเองไว้ก่อน
ตอนนอน ร่างกายได้พัก แต่เรื่องที่ค้างอยู่ยังค้างอยู่ที่เดิม ตื่นมามันก็รออยู่ตรงนั้น
สามแบบที่เราเรียกรวมกันว่า “เหนื่อย”
ภาษาไทยใจดีกับเรามากเกินไป มีคำเดียวสำหรับหลายอย่างที่ต่างกันมาก
แบบแรก เหนื่อยกาย — ชัดเจนที่สุด รู้ว่าเหนื่อยเพราะอะไร รู้ว่าต้องทำยังไง พักแล้วหาย
แบบที่สอง เหนื่อยใจ — เหนื่อยจากการแบกเรื่องที่ยังไม่จบ ข้อความที่ยังไม่ได้ตอบ บทสนทนาที่จบไปแล้วแต่ยังเล่นซ้ำในหัวตอนอาบน้ำ คนที่เราเป็นห่วงแล้วช่วยอะไรไม่ได้ อันนี้พักได้บ้าง แต่ต้องพักแบบที่เรื่องนั้นได้ถูกวางลงจริง ๆ ไม่ใช่แค่หยุดนึกถึงมันชั่วคราว
แบบที่สาม เหนื่อยจากการเป็นคนที่ไม่ใช่ตัวเอง — แบบนี้กินแรงมากที่สุด และมองไม่เห็นเลย
ยิ้มตอนที่ไม่อยากยิ้ม ตอบว่า “ได้ครับ” ทั้งที่ในหัวคิดว่าไม่ไหวแล้ว เป็นคนใจเย็นในที่ทำงานทั้งที่ข้างในกำลังเดือด เป็นลูกที่โอเคเวลาโทรกลับบ้าน
ไม่มีใครเห็นว่ามันหนัก รวมทั้งตัวเราเอง เพราะทำมานานจนกลายเป็นค่าตั้งต้น
แล้ววันหยุดก็มาถึง เราก็นอน แล้วก็ยังเหนื่อย เพราะสิ่งที่ทำให้เหนื่อยจะกลับมาอีกครั้งในเช้าวันจันทร์อยู่ดี การนอนไม่เคยแตะเรื่องนี้เลยสักครั้ง
รู้ทั้งรู้ แต่ก็ยังไม่ทำ
รู้ว่าควรปฏิเสธงานที่รับไม่ไหว รู้ว่าควรนอนเร็วกว่านี้ รู้ว่าควรเลิกคุยกับคนคนนั้น รู้หมดทุกอย่าง แล้วก็ยังทำแบบเดิม แล้วก็ด่าตัวเองว่าไม่มีวินัย
แต่ถ้ามันเป็นเรื่องวินัยจริง คนที่ทำงานหนักได้ทุกวันโดยไม่บ่นก็คงปฏิเสธงานได้สบายมาก ซึ่งไม่ใช่เลย คนที่อดทนเก่งที่สุดมักเป็นคนที่ปฏิเสธไม่เป็นที่สุด
เราเรียกจุดนี้ว่า “ปม” — จุดที่มีบางอย่างในตัวเรากำลังปกป้องอะไรอยู่ และมันแรงกว่าเหตุผล
ลองนึกภาพเด็กคนหนึ่งที่เรียนรู้ว่า เวลาไม่ทำตามที่ผู้ใหญ่หวัง บ้านจะเงียบไปสามวัน เด็กแบบนี้จะจับทางได้เร็วมากว่าการทำให้คนพอใจคือทางที่ปลอดภัยกว่า
แล้วบทเรียนนั้นก็ไม่ได้หายไปไหน มันยังอยู่ในวันที่คนคนนั้นโตแล้ว และนั่งพิมพ์ว่า “ได้ค่ะ เดี๋ยวจัดการให้” ตอนห้าทุ่ม
เหตุผลบอกว่าปฏิเสธไปเถอะ แต่อีกส่วนหนึ่งจำได้ว่าการทำให้คนผิดหวังมันแพง
การรู้ว่าต้องทำอะไร กับการทำได้ เป็นคนละเรื่องกัน และช่องว่างตรงนั้นไม่ได้ปิดด้วยการพยายามมากขึ้น
สัญญาณว่าพักผิดวิธีมานาน
ไม่ใช่ทุกอย่างที่เรียกว่าพัก แล้วจะได้พักจริง
- วันหยุดผ่านไปทั้งวัน แล้วตกเย็นรู้สึกว่ายังไม่ได้พักเลย
- ไถฟีดสองชั่วโมงแล้วลุกขึ้นมาเหนื่อยกว่าตอนนั่งลง
- ต้องรอให้ป่วยก่อนถึงจะหยุดได้โดยไม่รู้สึกผิด
- มีคนถามว่าชอบทำอะไร แล้วนึกไม่ออกจริง ๆ ต้องย้อนไปนึกถึงสมัยเรียน
- ระหว่างที่พัก มีเสียงในหัวคอยนับว่าตอนนี้เสียเวลาไปแล้วกี่นาที
ข้อสุดท้ายเจอบ่อยที่สุด เพราะเราถูกฝึกมาให้วัดวันด้วยสิ่งที่ทำเสร็จ วันที่ไม่มีอะไรเสร็จเลยจึงรู้สึกเหมือนวันที่เสียไป แม้กระทั่งวันที่ตั้งใจให้มันเป็นวันพัก
การพักที่ได้ผลจริง ไม่ได้แปลว่าไม่ทำอะไร
พักไม่ได้แปลว่าตัวหยุดขยับ พักคือหัวได้หยุดจากการต้องคิด ต้องตัดสินใจ ต้องเป็นใครสักคนให้ใครสักคน
การนอนไถฟีดคือตัวหยุด แต่หัวยังทำงานเต็มที่ ยังรับข้อมูล ยังเปรียบเทียบ ยังตัดสิน แค่ไม่ได้ขยับตัวเท่านั้น
ส่วนการเดินในสวนโดยไม่มีจุดหมาย ตัวขยับตลอด แต่ไม่มีอะไรต้องตัดสินใจ ไม่มีใครต้องตอบ ไม่มีอะไรต้องเป็น
ในกิจกรรมของเรา ช่วงแรกเราตั้งใจไม่ใส่อะไรลงไปเลย ไม่มีคำสั่ง ไม่มีอะไรต้องทำให้เสร็จ เพราะพอไม่มีอะไรต้องทำ ตัวมันจะหยุดของมันเอง แล้วเสียงที่เคยถูกกลบอยู่ก็ค่อย ๆ ดังขึ้น
ช่วงแรกมักอึดอัด ความเงียบไม่ได้สบายทันที เพราะเราไม่ได้อยู่กับมันมานาน
บทความนี้พูดถึงความเหนื่อยในมุมของการใช้ชีวิตและการพัก ไม่ใช่มุมการแพทย์ ถ้าความเหนื่อยเรื้อรังจนกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน การไปตรวจกับแพทย์เป็นเรื่องที่ควรทำก่อนเสมอ
ลองเองก่อนได้ ไม่ต้องรอไปไหน
จดสิ่งที่ค้างในหัวลงกระดาษก่อนนอน ไม่ต้องเรียบร้อย ไม่ต้องหาทางแก้ แค่ย้ายมันออกจากหัวไปไว้ที่อื่น แล้วลองสังเกตดูว่าคืนนั้นหัวทำงานต่างจากเดิมไหม
หาสิบนาทีที่ไม่มีเสียง ไม่ใช่เพลงบรรเลง ไม่ใช่พอดแคสต์ ไม่มีเสียงจริง ๆ ถ้าสิบนาทีนานไป เริ่มที่สามนาทีก็ได้ วัดจากตอนที่รู้สึกว่าอยากหยิบมือถือ — นั่นแหละคือจุดที่เพิ่งเริ่มพัก
ถอดรองเท้าเหยียบดินหรือหญ้าสักครู่ ไม่ต้องมีคำอธิบายอะไร แค่สังเกตว่าเย็นหรืออุ่น นุ่มหรือแข็ง เป็นความรู้สึกที่ปกติเราแทบไม่เคยหยุดสังเกตเลย
ไม่ใช่ทุกข้อจะได้ผลกับทุกคน ลองแล้วเก็บอันที่รู้สึกต่างไว้
ถ้าอยากมีพื้นที่ที่ไม่ต้องอธิบายตัวเอง
Soul Healing House จัดกิจกรรมในสวนป่าในเมือง ต้นไม้ใหญ่ขึ้นหนาจนร่มไปทั้งพื้นที่ เดินเข้าไปแล้วเสียงถนนเบาลงเร็วกว่าที่คิด
เราจัดกิจกรรมที่พาคนกลับมาอยู่กับตัวเอง ในพื้นที่ที่ไม่มีใครถามว่าเป็นอะไร ไม่ต้องเล่าอะไรถ้าไม่อยากเล่า
ถ้าอยากรู้ว่ารอบต่อไปมีอะไรบ้าง ทักมาที่ LINE @soulhealinghouse ได้เลย
ที่มาของแนวคิดในบทความนี้
แนวคิดเรื่อง “การพักที่ให้สมองได้หยุดจากการจดจ่อ” ในบทความนี้ตั้งอยู่บนทฤษฎีการฟื้นฟูความสนใจ (Attention Restoration Theory) ของ Stephen Kaplan ที่เสนอว่าการอยู่กับธรรมชาติเปิดโอกาสให้ความสนใจแบบตั้งใจซึ่งล้าจากการใช้งานทั้งวัน ได้พักและฟื้นตัว¹
ศาสตร์อาบป่า (Shinrin-yoku) ที่เริ่มในญี่ปุ่นตั้งแต่ปี 1982 เป็นแนวปฏิบัติที่มีงานวิจัยเชิงวิชาการศึกษาไว้ต่อเนื่อง และมีการทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบในระยะหลัง²ʼ³ งานวิจัยเหล่านี้ศึกษาแนวปฏิบัติโดยทั่วไป ไม่ได้เป็นผลที่วัดจากกิจกรรมของ Soul Healing House
บทความนี้อ้างอิงงานวิจัยเพื่อให้เข้าใจที่มาของแนวคิด ไม่ได้ให้คำแนะนำหรือการรักษาทางการแพทย์ หากความเหนื่อยกระทบการใช้ชีวิตประจำวัน การปรึกษาแพทย์เป็นเรื่องที่ควรทำก่อนเสมอ
- Kaplan, S. (1995). The restorative benefits of nature: Toward an integrative framework. Journal of Environmental Psychology, 15(3), 169–182.
- Park, B.J., Tsunetsugu, Y., Kasetani, T., Kagawa, T., & Miyazaki, Y. (2010). The physiological effects of Shinrin-yoku (taking in the forest atmosphere or forest bathing): evidence from field experiments in 24 forests across Japan. Environmental Health and Preventive Medicine, 15(1), 18–26.
- Siah, C.J.R., Goh, Y.S., Lee, J., Poon, S.N., Ow Yong, J.Q.Y., & Tam, W.S. (2023). The effects of forest bathing on psychological well-being: A systematic review and meta-analysis. International Journal of Mental Health Nursing, 32, 1038–1054.
